Should kalıbı nedir ?

Sefer

Global Mod
Global Mod
İNGİLİZCE GRAMER VE DİLBİLİM
[HEADING=1]Should Kalıbı Nedir? İngilizcede Kullanımı, Dilbilgisel Yapısı ve Bilimsel Açıdan İncelenmesi[/HEADING]
İngilizce öğrenirken bazı kelimelerin yalnızca sözlük anlamlarını bilmenin yeterli olmadığını zamanla fark ediyoruz. Örneğin, should kelimesi Türkçeye çoğunlukla “-meli, -malı” şeklinde çevrilse de bu karşılık, kelimenin bütün işlevlerini açıklamaya yetmiyor. Bir arkadaşımıza tavsiye verirken, bir davranışın doğru olup olmadığını tartışırken veya gelecekte gerçekleşmesini beklediğimiz bir olaydan söz ederken aynı kelimeyi farklı amaçlarla kullanabiliyoruz. Peki, bu küçük kelime anlamı nasıl değiştiriyor ve İngilizcede düşüncelerimizi ifade etme biçimimizi nasıl etkiliyor?

Dil öğrenimi, bilişsel süreçler ve iletişim üzerine yapılan araştırmalar bu soruya ilgi çekici cevaplar sunuyor. Bu yazıda should kalıbını yalnızca geleneksel dilbilgisi kuralları üzerinden değil; anlam, bağlam, iletişim stratejileri ve dil edinimi açısından da ele alacağız. Amacımız, kuralları ezberlemekten çok, bu yapının neden ve hangi koşullarda kullanıldığını anlamak.

1. Should Kalıbı Nedir? Temel Dilbilgisi Yapısı

Should, İngilizcede bir modal verb (kip belirteci) olarak sınıflandırılır. Tavsiye, öneri, beklenti, olasılık ve ahlaki yükümlülük gibi anlamlar oluşturmak için kullanılır. Türkçedeki “-meli, -malı”, “bence ... yapmalısın” ve bağlama göre “... olması beklenir” ifadeleriyle karşılanabilir.

Should kalıbının temel özelliği, kendisinden sonra fiilin yalın hâlinin (bare infinitive) gelmesidir. Fiilin önüne to getirilmez ve üçüncü tekil şahısta fiile -s eki eklenmez.

Temel yapı şöyledir:

- Olumlu: Özne + should + fiilin yalın hâli.

- Olumsuz: Özne + should not (shouldn't) + fiilin yalın hâli.

- Soru: Should + özne + fiilin yalın hâli?

Örneklerle inceleyelim:

- You should study regularly. - Düzenli çalışmalısın.

- You shouldn't ignore the instructions. - Talimatları görmezden gelmemelisin.

- Should we leave early? - Erken ayrılmalı mıyız?

- She should see a doctor. - Bir doktora görünmeli.

Burada önemli bir ayrıntı var: She should sees a doctor ve She should to see a doctor cümleleri standart İngilizce dilbilgisine aykırıdır. Çünkü should sonrasında fiilin doğrudan yalın hâli kullanılır.

Bu kuralın arkasında İngilizcenin modal fiillere özgü sözdizimsel sistemi bulunur. Can, could, may, might, must ve will gibi diğer temel modal fiiller de benzer biçimde kendilerinden sonra yalın fiil alır. Dolayısıyla should öğrenilirken diğer modal yapılarla karşılaştırma yapmak, kurallar arasındaki ortaklıkları görmeyi kolaylaştırır.

2. Should Kalıbının Başlıca Kullanım Alanları

Should yapısını doğru anlamanın en etkili yollarından biri, kullanım alanlarını birbirinden ayırmak ve her birini bağlam içinde incelemektir.

A. Tavsiye ve öneri bildirme

Should kalıbının en yaygın işlevlerinden biri, bir kişiye ne yapmasının uygun olacağını söylemektir.

- You should drink more water. - Daha fazla su içmelisin.

- You should talk to your teacher. - Öğretmeninle konuşmalısın.

- We should protect the environment. - Çevreyi korumalıyız.

Bu örneklerde konuşmacı bir öneri sunar. Ancak öneri, her durumda kesin bir zorunluluk anlamına gelmez. Kişinin tavsiyeye uyup uymama konusunda genellikle seçeneği vardır.

British Council'ın dilbilgisi açıklamaları da should ve shouldn't yapılarını öneri ve tavsiye bildirmek için ele alırken must ve need to yapılarını gereklilikle ilişkilendirir. LearnEnglish+1

B. Beklenti ve olasılık bildirme

Should yalnızca tavsiye vermek için kullanılmaz. Bir olayın gerçekleşmesinin makul ölçüde beklendiğini belirtmek için de tercih edilir.

- The train should arrive soon. - Tren yakında gelmeli; yani yakında gelmesi bekleniyor.

- She should be at home by now. - Şu an evde olması bekleniyor.

- This method should improve the results. - Bu yöntemin sonuçları iyileştirmesi bekleniyor.

Burada önemli bir anlam farkı vardır. You should call your doctor cümlesinde tavsiye söz konusuyken The train should arrive soon cümlesinde bir beklenti ifade edilir. İkinci cümlede konuşmacı trene ilişkin bir bilgiye, programa veya olağan işleyişe dayanarak tahminde bulunabilir.

Bu ayrım, dilbilimde epistemik ve kök anlamları arasındaki farkla ilişkilidir. Epistemik kullanım, konuşmacının bir önermenin doğruluğuna ilişkin değerlendirmesini; kök kullanım ise tavsiye, gereklilik veya eylemle ilgili yönlendirmeyi ifade eder. Tyler, Mueller ve Ho'nun 2010 yılında yayımlanan çalışması, İngilizce modal fiillerin bu farklı anlamlarının ikinci dil öğrenenleri açısından neden güçlük oluşturabildiğini bilişsel dilbilim çerçevesinde incelemiştir. John Benjamins Publishing Catalog

C. Eleştiri, ahlaki değerlendirme ve sorumluluk

Should, bir davranışın doğru, uygun veya daha iyi olacağını düşündüğümüzde de kullanılır.

- People should respect each other. - İnsanlar birbirlerine saygı göstermeli.

- Governments should invest in education. - Hükümetler eğitime yatırım yapmalı.

- We shouldn't judge people without evidence. - İnsanları kanıt olmadan yargılamamalıyız.

Bu örnekler dilbilgisiyle toplumsal değerler arasındaki ilişkiyi ortaya koyar. “İnsanlar birbirine saygı göstermeli” cümlesi yalnızca bir eylem önermez; aynı zamanda belirli bir ahlaki ölçütü de varsayar.

Burada dilbilimsel açıdan dikkat edilmesi gereken nokta, should sözcüğünün kendi başına hangi davranışın ahlaken doğru olduğunu belirlememesidir. Bu değerlendirme; konuşmacının değerleri, içinde bulunduğu kültür, iletişim ortamı ve cümlenin konusu tarafından şekillendirilir.

3. Should Have + V3: Geçmişe Yönelik Pişmanlık ve Eleştiri

Should kalıbının ileri düzeydeki en önemli biçimlerinden biri, should have + fiilin üçüncü hâli (V3) yapısıdır. Bu yapı, geçmişte yapılması daha doğru olacak bir eylemin yapılmadığını veya geçmişte gerçekleşen bir davranışın eleştirildiğini ifade edebilir.

Örnekler:

- I should have studied harder. - Daha çok çalışmalıydım.

- You should have told me earlier. - Bana daha önce söylemeliydin.

- They shouldn't have ignored the warning. - Uyarıyı görmezden gelmemeliydiler.

İlk cümlede kişi geçmişteki davranışını değerlendirerek pişmanlık ifade eder. İkinci cümlede konuşmacı karşısındaki kişinin geçmişte farklı davranması gerektiğini düşünür. Üçüncü cümlede ise geçmişteki bir davranış eleştirilir.

Bu yapı, İngilizcede zaman ile değerlendirme arasındaki ilişkinin iyi bir örneğidir. Should study mevcut veya geleceğe dönük bir tavsiye sunabilirken should have studied geçmişte yapılması uygun görülen eyleme odaklanır.

Cambridge Dictionary'nin dilbilgisi açıklaması da should have + geçmiş zaman ortacı yapısının geçmişte ideal olup gerçekleşmemiş eylemleri ve pişmanlığı ifade etmekte kullanıldığını belirtir. Cambridge Dictionary

Bununla birlikte her should have cümlesini otomatik olarak pişmanlık şeklinde çevirmek doğru değildir. Bağlam, konuşmacının kendi davranışını mı değerlendirdiğini, bir başkasını mı eleştirdiğini, yoksa geçmişteki bir durum hakkında beklentisini mi ifade ettiğini belirlemeye yardımcı olur.
 
Üst