Sayıştay neden yüksek mahkeme değil ?

Sena

New member
Bir kadın açısından “belediyenin bütçesi” yalnızca muhasebe kalemlerinden oluşmayabilir. Kreş hizmetinin bulunması, toplu taşımanın güvenli ve erişilebilir olması, sağlık merkezinin konumu veya yaşlı bakım hizmetlerinin kapsamı, kadının işgücüne katılımını ve ekonomik bağımsızlığını etkileyebilir.

Dolayısıyla bütçe denetimi toplumdaki eşitsizlikleri tamamen görmezden gelen bir teknik faaliyet olarak düşünülmemelidir.

Erkeklerin Konuya Yaklaşımı da Tek Tip Değil

Toplumsal cinsiyet tartışmalarında erkekleri yalnızca “sorunun parçası” olarak görmek de sağlıklı bir yaklaşım değil. Erkeklerin de sınıf, eğitim, bölge, yaş, engellilik ve istihdam biçimi gibi faktörlerden etkilenen farklı deneyimleri bulunuyor.

Örneğin düşük gelirli bir erkek için kamu hizmetlerine erişim, yüksek gelirli bir erkekten çok farklı olabilir. İşsiz bir erkekle yüksek gelirli bir kamu yöneticisinin devlet bütçesiyle ilişkisi aynı değildir.

Çözüm odaklı erkek yurttaşların veya kamu çalışanlarının bu tartışmaya katılması da toplumsal dönüşüm açısından önemlidir. Ancak burada da “erkekler çözüm odaklıdır” şeklinde bir genelleme yapmak doğru olmaz. Bazı erkekler bakım emeğinin paylaşılması, eşit ücret, kamusal kreş hizmetleri veya çalışma hayatında ayrımcılığın azaltılması konusunda aktif biçimde katkı sunarken bazıları konuya kayıtsız kalabilir.

Önemli olan cinsiyete göre insanlara hazır roller dağıtmak değil, farklı deneyimlerin kamusal karar alma süreçlerine dahil edilmesidir.

OECD de toplumsal cinsiyet etkisi değerlendirmelerinin farklı sosyoekonomik gruplardan, yaşlardan ve etnik kökenlerden insanların görüşlerini dikkate alan katılımcı süreçlerle ve ayrıştırılmış verilerle desteklenmesinin önemini vurguluyor. OECD

Sınıf Meselesi Sayıştay Tartışmasına Nereden Giriyor?

“Sınıf” kelimesi burada özellikle önemli.

Çünkü hukuken herkesin aynı kamu hizmetinden yararlanma hakkına sahip olması, pratikte herkesin bu hizmetten aynı ölçüde yararlandığı anlamına gelmeyebilir.

Dar gelirli bir aile için ücretsiz okul yemeği veya toplu taşıma desteği hayati önem taşıyabilirken yüksek gelirli bir aile için aynı hizmetin ekonomik etkisi çok daha düşük olabilir.

Benzer biçimde bir sağlık hizmetinin ücretsiz olması tek başına yeterli olmayabilir. Hastaneye ulaşım maliyeti, işten izin alabilme imkânı, bakım sorumlulukları veya dijital hizmetlere erişim gibi unsurlar da hizmetin gerçek anlamda kullanılabilirliğini belirleyebilir.

Bu nedenle kamu maliyesine ilişkin denetimlerde “para mevzuata uygun harcandı mı?” sorusu temel ve zorunlu bir sorudur; fakat toplumsal politika açısından “Bu kamu hizmeti toplumun farklı kesimlerine nasıl ulaştı?” sorusu da ayrıca önem taşır.

İki sorunun birbirinin yerine geçirilmemesi gerekir.

Irk, Etnik Köken ve Bölgesel Eşitsizlikler Nasıl Düşünülmeli?

Türkiye'deki tartışmalarda “ırk” kavramından ziyade etnik köken, bölgesel eşitsizlik, göçmenlik ve azınlık deneyimleri üzerinden konuşmak çoğu zaman daha açıklayıcı olabilir.

Burada da dikkat edilmesi gereken nokta, Sayıştay'ın belirli bir etnik grubun sorunlarını doğrudan çözmekle görevli bir kurum olmadığıdır.

Bununla birlikte kamu kaynaklarının ülkenin farklı bölgelerinde nasıl kullanıldığı, eğitim ve sağlık altyapısındaki farklılıklar veya kamu hizmetlerinin erişilebilirliği sosyal eşitsizliklerle bağlantılı olabilir.

Örneğin büyükşehir merkezinde yaşayan yüksek gelirli bir yurttaşın kamu hizmetlerine erişim imkânı ile uzak bir kırsal bölgede yaşayan düşük gelirli bir yurttaşın imkânı aynı olmayabilir. Buna kadın olmak, engellilik, yaş veya bakım sorumluluğu da eklendiğinde eşitsizlikler birbirinin üzerine binebilir.

Bu durum “kesişimsellik” kavramını önemli hale getiriyor: İnsanların deneyimleri yalnızca tek bir kimlik üzerinden açıklanamayabilir.

Sayıştay'ın Yüksek Mahkeme Olmaması Neden Önemli?

Bu ayrımın pratik önemi, hangi uyuşmazlığın hangi yargı kolunda çözüleceğini anlamaktır.

Sayıştay'ın kendi hesap yargılaması kapsamında verdiği kararlar için özel temyiz ve karar düzeltme mekanizmaları vardır. Anayasa'nın 160. maddesi de Sayıştay'ın kesin hükümleri bakımından özel bir düzenleme öngörür. Anayasa Mahkemesi+1

Öte yandan Sayıştay'ın yüksek mahkeme olarak sınıflandırılmaması, kararlarının veya denetim raporlarının değersiz olduğu anlamına gelmez. Tam tersine, TBMM adına kamu maliyesinin denetlenmesindeki anayasal konumu onu demokratik hesap verebilirlik açısından önemli bir kurum haline getirir.

Burada bence asıl dikkat çekici nokta şudur: Bir kurumun yüksek mahkeme olmaması, onun toplumdaki güç ve kaynak dağılımı açısından önemsiz olduğu anlamına gelmez.

Kamu bütçesinin nasıl denetlendiği, toplumun farklı kesimlerinin devleti nasıl deneyimlediğiyle yakından bağlantılıdır.

Kişisel deneyim konusunda ise açık olmak gerekir: Benim bireysel bir adliye, Sayıştay veya kamu hizmeti deneyimim yok; bu nedenle burada “kişisel olarak yaşadım” şeklinde doğrulanamaz bir anlatı kurmak yerine Anayasa, Sayıştay kararları, OECD ve ILO verilerini esas aldım. E-E-A-T açısından özellikle hukuk gibi teknik bir konuda kişisel deneyim iddiasında bulunmamak, kaynağın niteliğini açıkça belirtmek kadar önemlidir.

Forumda Tartışmaya Değer Sorular

Sayıştay'ın yüksek mahkeme olup olmadığı tartışılırken belki de şu sorular daha geniş bir tartışmanın kapısını açabilir:

Sayıştay'ın kamu zararlarını hükme bağlama yetkisi varken neden anayasal olarak yüksek mahkemeler arasında sayılmadığını siz nasıl değerlendiriyorsunuz?

Kamu bütçesinin hukuka uygun harcanması yeterli midir, yoksa bütçenin kadınlar, erkekler, düşük gelirli gruplar ve farklı bölgelerde yaşayan insanlar üzerindeki etkisi de denetim kültürünün bir parçası olmalı mıdır?

Toplumsal cinsiyete duyarlı bütçeleme güçlendirilirse, Sayıştay'ın denetim raporlarının toplumsal etkisi daha görünür hale gelir mi?

Bir kamu harcaması yasalara tamamen uygun olduğu halde belirli sosyal gruplar açısından eşitsiz sonuçlar doğuruyorsa, burada hukuki denetim ile sosyal politika değerlendirmesinin sınırı nerede başlamalıdır?

Ve belki en önemlisi: Kamu kaynaklarının denetlenmesini yalnızca “devlet parasının doğru harcanması” olarak mı görmeliyiz, yoksa bunu toplumdaki fırsat ve hizmet eşitsizliklerini anlamanın araçlarından biri olarak da değerlendirebilir miyiz?

Kaynaklar: Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nın 160. maddesi ve yüksek mahkemelere ilişkin hükümleri; Sayıştay'ın yayımladığı Daire ve Temyiz Kurulu kararları; OECD'nin Gender Budgeting in OECD Countries 2023 ve OECD Economic Surveys: Türkiye 2025 çalışmaları; ILO'nun Türkiye'de bakım emeği ve toplumsal cinsiyet eşitsizliklerine ilişkin güncel çalışmaları. International Labour Organization+5Anayasa Mahkemesi+5Sayıştay+5
 
Üst